Mladima nije dobro. Širom Evrope mladi protestuju zbog problema koji se kreću od nedovoljnog finansiranja obrazovanja do visokih troškova stanovanja, postavljajući ogromne izazove pred vlade koje su već pod pritiskom. Ovi protesti ujedno su vidljiv znak međugeneracijskog nezadovoljstva koje osjeća generacija Z, piše CNN.
Konkretni razlozi nezadovoljstva razlikuju se od zemlje do zemlje. U Španiji je iseljenje 87-godišnje Maricarmen Abascal iz njenog doma poslužilo kao okidač za novi talas protesta. U Francuskoj su učenici izašli na ulice kako bi podržali nastavnike u štrajku. U Albaniji studentski protesti, koji se s prekidima održavaju već mjesecima, prvobitno su izbili zbog planova za izgradnju luksuznog kompleksa iza kojeg stoji Jared Kushner, zet američkog predsjednika Donalda Trumpa.
Uprkos različitim povodima, svi ovi pokreti djelovali su poput svojevrsne crne rupe, privlačeći različite oblike nezadovoljstva, sve dok nisu prerasli u opštu eksploziju frustracije generacije mladih koja strahuje da neće imati iste mogućnosti kao njihovi roditelji.
Ovi protestni pokreti djelimično su inspirisali jedni druge. Demonstranti u Italiji i Grčkoj pozivali su se na francuske proteste u svojim sloganima. Protesti zbog stambene krize u Španiji proširili su se i na Portugal. Studentski sindikati širom Evrope međusobno razmjenjuju savjete i iskustva, izjavila je za CNN Alice de Brito, potpredsjednica UNEF-a, najvećeg studentskog sindikata u Francuskoj.
„Vidim mnogo više sličnosti nego razlika“, rekla je.
„Svi govorimo o potrebi za ulaganjima u obrazovanje, univerzitete i mlade uopšte. Ali govorimo i o troškovima života, o stanovanju.“
Slične zahtjeve iznijela je i Sabrina Brizzola, predstavnica italijanskog studentskog sindikata, koja je na protestnom skupu prošlog vikenda poručila:
„Hajde da se naš glas čuje. Želimo škole koje nam se neće rušiti na glavu, siguran i dostojanstven rad, javno zdravstvo i socijalnu pravdu.“
Za Juliusa Fintelmanna, suosnivača i glavnog urednika dnevnog biltena European Correspondent, protesti odražavaju „svojevrsnu frustraciju i osjećaj da evropska politika ne uspijeva obezbijediti budućnost narednoj generaciji“.
Pored obrazovanja i stanovanja, on ukazuje i na sve neizvjesnije tržište rada, na kojem vještačka inteligencija nesrazmjerno snažno utiče na poslove namijenjene početnicima, kao i na klimatsku krizu. Sve to stvorilo je uslove za eksploziju bijesa generacije Z.
„Mislim da je ono čemu svjedočimo, u suštini, slom obećanja liberalne demokratije da će svaka naredna generacija živjeti bolje od prethodne. To obećanje jednostavno više ne važi“, rekao je Fintelmann za CNN.
Zemlje Evropske unije koje su najviše pogođene protestima – Grčka, Italija, Francuska, Belgija, Španija i Portugal – dijele sumornu ekonomsku situaciju i visok nivo javnog duga, što otežava povećanje javne potrošnje.
Primjera radi, prinosi na francuske državne obveznice u srijedu su porasli na najviši nivo od 2002. godine, stvarajući dodatni pritisak na državni budžet.
„Umorni smo od čekanja odgovora“
Studentski protesti poput ovih održavaju se u Francuskoj početkom školske godine, tokom septembra i oktobra, već devet godina. Mladi se vraćaju u škole i na fakultete i ponovo shvataju da nemaju dovoljno nastavnika ni odgovarajuću opremu, objašnjava de Brito.
Međutim, ove godine protesti su prerasli u mnogo širi pokret.
Učenici i studenti zahtijevaju smanjenje broja učenika u odjeljenjima, veća izdvajanja za nastavnike, ulaganja u infrastrukturu otpornu na posljedice klimatske krize i prestanak policijskog nasilja nad mladima.
„Ljudi su jednostavno umorni od čekanja odgovora“, rekla je de Brito.
Obrazovanje je tema koja povezuje mlade širom Evrope.
Hiljade učenika, studenata i nastavnika marširale su Grčkom. Jedna grupa okupila se ispred parlamenta u Atini, uzvikujući: „Od Grčke do Francuske, želimo javno i besplatno obrazovanje“, prenosi Reuters.
Kada su italijanski učenici 7. oktobra prvi put zauzeli jednu srednju školu u Rimu, u prvoj rečenici saopštenja kojim su obrazložili svoje postupke napisali su: „Kao u Francuskoj“.
Italijanska vlada nastojala je umanjiti sličnosti između protesta u Italiji i Francuskoj.
„Situacija u Italiji veoma se razlikuje od one u Francuskoj“, izjavio je početkom mjeseca ministar obrazovanja Giuseppe Valditara.
On je pritom ponovio tvrdnju krajnje desnice da francuske proteste podstiču problemi integracije druge generacije migranata u školski sistem, koji, prema njegovim riječima, ne postoje u Italiji.
Stambena kriza kao zajednički problem
Stanovanje je još jedno pitanje koje nadilazi nacionalne granice.
Italijanski demonstranti kažu da su pažljivo pratili proteste zbog stambene krize u Španiji, koji su se ozbiljno rasplamsali u septembru i na kraju primorali vladu da raspiše prijevremene izbore.
Studenti u protestnom kampu u Rimu rekli su za CNN da su pristupačno stanovanje i kvalitetno obrazovanje neraskidivo povezani.
Jedna od njih, Elisa Pastore, kaže da ona i njen brat „jedva“ uspijevaju plaćati kiriju za sobu koju dijele u Rimu, gdje oboje studiraju.
Tokom prve polovine studija, prije nego što je i njen brat upisao fakultet, svakodnevno je putovala 120 kilometara iz mjesta izvan Rima kako bi uštedjela novac.
Ali ne protestuju samo studenti.
Blokada koju su organizovali vozači kamiona u Italiji, ogorčeni rastom cijena goriva nakon rata u Iranu, zaustavila je proizvodnju mocarele od bivoljeg mlijeka i pojedinih vrsta tjestenine.
Problemi poput stanovanja prevazilaze i generacijske podjele, pa se protestima pridružuju i stariji građani.
U Portugalu se hiljade ljudi svake večeri ove sedmice okupljaju na trgu Rossio, jednom od najprometnijih trgova u Lisabonu.
Neki demonstranti čak su postavili šatore, a u ranim jutarnjim časovima u utorak uhapšeno je 55 osoba, što je izazvalo nove proteste.
Demonstranti nose zastave s porukama poput „Casas para morar“, odnosno „Domovi za život“, zahtijevajući ograničavanje rasta stanarina i povlačenje novog zakona koji bi olakšao deložacije.
Od stambene krize do borbe protiv korupcije
U drugim dijelovima Evrope, dugotrajni protesti u Albaniji i Srbiji više su usmjereni na borbu protiv korupcije, a s vremenom su prerasli u pokrete koji nastoje srušiti vlade tih zemalja.
Nakon što su protesti u Albaniji prošle sedmice postali nasilni, premijer Edi Rama odbacio je pozive na ostavku.
Umjesto toga, optužio je demonstrante da ugrožavaju njegove planove za pristupanje Albanije Evropskoj uniji, dok je za nemire okrivio političke protivnike.
„Želimo promjene, zato smo ovdje“, rekao je jedan od demonstranata u Albaniji za Reuters.
„Želimo revoluciju, želimo novu vladu. Ne tražimo nikakve pregovore. Potrebna nam je nova vlada što je prije moguće.“
U međuvremenu, u Srbiji su studentski protesti, koji su tokom protekle dvije godine oblikovali političku scenu zemlje, postali najsnažnija opozicija dugogodišnjem lideru Aleksandru Vučiću uoči parlamentarnih izbora koji se održavaju u nedjelju.
Novi protesti tek dolaze
Očekuje se da će se demonstracije nastaviti.
Dva najveća francuska sindikata pozvala su na nove proteste u Parizu u subotu, iako je francuski predsjednik Emmanuel Macron preduzeo korake za zabranu „nelegitimnih“ protesta, što znači da će vlasti dozvoljavati samo okupljanja povezana sa sindikatima.
Uprkos tome, očekuju se masovne demonstracije u Orléansu, gdje liderka krajnje desnice Marine Le Pen ovog vikenda započinje predsjedničku kampanju.
Veliki sindikati u Francuskoj i Španiji pozvali su na generalne štrajkove 5. odnosno 11. novembra.
U Njemačkoj je grupa pod nazivom „Gen Z regelt“, što bi se moglo prevesti kao „Generacija Z preuzima stvari u svoje ruke“, pozvala na proteste širom zemlje 31. oktobra.
Studentski sindikati u Velikoj Britaniji i Italiji planiraju zajednički dan akcije 20. novembra, protestujući protiv rastućih troškova obrazovanja.
