Za tri godine količine porasle sa 49 na više od 64 miliona kilograma, uz sve glasnije kritike zbog slabog nadzora
Bosna i Hercegovina je u toku prošle godine uvezla više od 64 miliona kilograma “gradskog otpada”, navodi se u podacima koje je Oslobođenju dostavila Uprava za indirektno oporezivanje (UIO) BiH.
Iz UIO BiH pojašnjavaju da je uvoz otpada u BiH zabranjen.
“Ali se pod navedenim tarifnim brojem opisno navodi “gradski otpad” ali u pitanju je RDF/SRF alternativno gorivo koje se koristi u cementarama, termoelektranam, toplanama, industrijskim pećima i kotlovima i sl., te je za uvoz istog potrebna dozvola nadležnog ministarstva/inspektorata sa tačno načnačenom svrhom upotrebe. Nije riječ o gradskom otpadu nego o alternativnom gorivu”, pojasnili su iz UIO BiH.
Dakle, prema zvaničnim podacima u Bosnu i Hercegovinu je prošle godine uvezeno više od 64.000 tona smeća ili bolje rečeno alternativnog goriva. Najviše “gradskog otpada” u BiH se uvozi iz Slovenije, Italije, Hrvatske i Austrije.
“Koliko tog smeća završava u Cementari Kakanj, koliko od tih 64 miliona kilograma završi kod nas? Ako naše informacije nisu tačne, neka to javno kažu, šta se tačno spaljuje, u kojim količinama i zašto baš u Kaknju. Ako su podaci Uprave za indirektno oporezivanje BiH tačni i ako se uvezeni komunalni otpad zaista spaljuje u Cementari Kakanj, onda je jasno da je vrijeme za hitnu akciju, za preuzimanje odgovornosti, ostavke odgovornih u aktuelnoj vlasti i odmah zaustavljanje spaljivanja tog smeća”, upitao je zastupnik u Parlamentu FBiH Almedin Aliefendić.
Zanimljivo je da prema podacima UIO BIH uvoz “gradskog otpada” raste iz godine u godinu. Tako je 2023. godine u BiH uvezeno više od 49.424.410,00 kilograma, da bi se ta brojka popela na 57.503.080,00 kilograma u toku 2024. Tokom prošle godine uvezene su pomenute 64.000 tona. Posljednji podaci za ovu godinu pokazuju da je u prva dva mjeseca ove godine uvezeno 2.879.220,00 kilograma “gradskog otpada”.
Pojašnjenje kompanije “Heidelberg Materials Cement BiH”
Iz kakanjske kompanije “Heidelberg Materials Cement BiH” javno su se oglasili i naveli da kompanija dio potrebne toplinske energije (oko 10 posto) osigurava iz SRF goriva (Solid Recovered Fuel – gorivo iz krutog otpada) i istrošenih automobilskih guma, u skladu s važećim dozvolama i evropskim standardima.
“SRF je proizvod s jasno definiranim hemijskim sastavom i fizičkim svojstvima, nabavlja se kroz strogo kontrolisan režim te prolazi laboratorijske provjere u akreditiranim laboratorijama. Kompanija ne obavlja spaljivanje otpada kao djelatnost, niti se bavi zbrinjavanjem otpada. Tvornica cementa je industrijski pogon čija je primarna svrha proizvodnja klinkera i cementa, a zamjensko gorivo koristi se isključivo kao zamjena za fosilna goriva”, naveli su.
Dodali su da tvornica koristi isključivo SRF (standardizirano čvrsto gorivo iz neopasnog otpada) i istrošene automobilske gume.
“Ne koristi se komunalni, medicinski niti opasni otpad. SRF je u Evropi definisan i klasifikovan standardima EN 15359/ISO 21640, uz obavezno deklarisanje kvaliteta i kontrolu hlora, žive i drugih parametara. Tokom 2025. u cementari u Kaknju oko 10 posto uglja zamijenjeno je SRF-om i istrošenim gumama, konkretno 4.315 tona SRF-a i 1.903 tone istrošenih guma. Heidelberg Materials Cement BiH nikada nije koristio, ne koristi niti će koristiti medicinski, animalni, infektivni, opasni ili bilo kakav drugi otpad”, naglasili su.
Prema njihovim riječima, korištenje zamjenskih goriva u cementnoj industriji provodi se u skladu s BAT principima (Best Available Technique – najbolja dostupna tehnologija), principima najbolje dostupne tehnike.
“Sagorijevanje se odvija na visokim temperaturama (preko 1450°C) u strogo kontrolisanim uslovima rotacione peći, uz kontinuirani monitoring ključnih tehnoloških parametara i emisija polutanata. Pored internog praćenja, mjerenja redovno obavljaju ovlaštene eksterne laboratorije. Svi podaci su dostupni nadležnim institucijama. SRF nije nasumični otpad, nego proizvod/gorivo nastalo iz neopasnih tokova, nakon uklanjanja metala, stakla i drugih neizgarajućih frakcija, te uz strogo kontrolisanu kaloričnu vrijednost, vlažnost i sadržaj hlora i žive. Zbog toga SRF ima predvidivo ponašanje u peći i ispunjava tražene specifikacije. Istrošene gume su globalno prihvaćen energent za cementare. Kada se gume koriste kao gorivo u peći za klinker, zadržava se vrijednost otpada u lokalnoj ekonomiji, smanjuje upotreba fosilnih goriva i prirodnih sirovina i emisije održavaju pod kontrolom prema najboljim međunarodnim standardima. Emisije polutanata su iste ili manje u odnosu na one kod korištenja uglja”, pojasnili su.
Naglasili su da emisije iz postrojenja su znatno ispod propisanih graničnih vrijednosti.
“To se potvrđuje kontinuiranim mjerenjima i periodičnim ispitivanjima ovlaštenih laboratorija. Sažeci rezultata dostupni su nadležnim institucijama, a zainteresiranim stranama mogu se predstaviti u okviru obilazaka i informativnih sesija”, pojasnili su.
Najveći problem su institucije
Upravo o ovoj temi razgovarali smo sa Anesom Podićem iz Udruženja „Eko akcija“.
“Najveći problem je što institucije koje bi trebale nadgledati stanje u našem okolišu zapravo ne postoje u dovoljnoj mjeri. Monitoring emisija zagađivača svodi se na to da zagađivač plati kompaniju ovlaštenu za mjerenje i onda se, jednom godišnje, obavi neko mjerenje i to je to. Inspekcija, ako sumnja u nešto, opet angažuje ovlaštenu kompaniju da uradi isto mjerenje. Tako praktično imamo zagađivanje okoliša bez adekvatne kontrole”, pojasnio je Podić.
Dodao je da iako postoji sistem, on je “repariran”, i to nezavisno od toga koji je zagađivač u pitanju.
“Na taj način može doći do loših izvještaja, ali s obzirom da se bira ko će mjeriti, dolazi se do situacije da se često dobijaju uljepšani rezultati. Argument onih koji se zalažu za spaljivanje otpada je da se to radi u razvijenim zemljama Evrope. Međutim, te zemlje imaju i razvijene institucije koje nadgledaju emisije zagađivača. Kod nas takvih institucija nema. Mali zagađivači prolaze nekažnjeno, a veliki na isti način, jer sistem koji bi trebao kontrolisati cijeli proces postoji uglavnom formalno, na papiru, i tu se priča završava. Nikakvog stvarnog pomaka nema”, kategoričan je Podić.
Najzagađeniji u Evropi
Naš sagovornik ističe da bi pomak bio da dobijemo jasne odgovore gdje, ko i kako zagađuje.
“Ali to se ne želi i ne radi. Cijeli sistem je, zapravo, zapušten i neuređen, i teško je očekivati da će se to uskoro promijeniti. Ne tvrdim da smo najzagađenija zemlja na planeti, ali jesmo u Evropi i stanje je daleko od dobrog. Od uvođenja zakona o zaštiti zraka prije 26 godina, kada su prepisivani evropski standardi, u praksi se malo toga promijenilo. Kvalitet rada institucija ne mjeri se po broju izvještaja koje objave, nego po tome koliko zaista rade svoj posao. A tu nema napretka. Imamo institucije koje služe uglavnom da se postave direktori, i tu se priča završava”, smatra Podić.
Prema njegovim riječima, posljedice su vidljive.
“Najbolji primjer je priča o plastičnom otpadu. To nije nikakva tajna – postoje i novinski članci u hrvatskim medijima koji su pratili šta se dešava sa otpadom prikupljenim u Hrvatskoj, gdje postoji sistem prikupljanja ambalaže, ali on na kraju često završi u BiH, uključujući i određene lokacije u cementarama. Upravo zbog slabije kontrole emisija u odnosu na Hrvatsku, takvi tokovi otpada prolaze kroz sistem bez ozbiljnog nadzora. Koliko je cijeli sistem propustan najbolje pokazuje i slučaj iz jula 2026. godine, kada je na deponiji u Olovu pronađeno 16 buradi sa opasnim materijama. To je izuzetno opasna količina otpada, dovoljna da izazove ozbiljne posljedice. I u tom slučaju, institucije nažalost nisu imale jasne informacije šta se tačno dogodilo”, kaže Podić.
Naš sagovornik ističe da na kraju, sve se svodi na to da svi rade za profit i nastoje maksimizirati zaradu, dok kontrola emisija i otpada košta i često se zanemaruje.
“U državi gdje inspekcija praktično ne funkcioniše, otvara se prostor za sve i svašta. Nažalost, tako je stanje, a to pokazuju i mjerenja”, zaključio je Podioć.
Šta je RDF?
Gorivo iz otpada (GIO) ili RDF (Refuse Derived Fuel) svoje porijeklo vodi iz različitih izvora. Najčešći izvori su komunalni, komercijalni i industrijski otpad, građevinski otpad i otpadni mulj. RDF se također može proizvesti iz gorivih frakcija koje se nalaze u otpadu, koji je na samom izvoru razdvojen, a ne može se reciklirati.
Neki od primjera ovog slučaja dobivanja RDF‐a su:
– ambalažni otpad,
– karton prikupljen u posebnim kontejnerima,
– otpadne automobilske gume,
– otpadni tekstil,
– otpadna biomasa,
– ostaci iz prerađivačke djelatnosti.
Koja je razlika između RDF-a i SRF-a?
Gorivo bolje kvalitete, koje se dobiva iz sitnijeg otpada i kao takvo ima manju krupnoću zrna – komadića se naziva Solid Recovered Fuel ili kraće SRF. Promjer zrna ovog goriva je do 25 mm. U većini slučajeva sastav RDF-a i SRF-a je isti, s tim što RDF ima znatno veći promjer (do 50 mm).
Koje vrste otpada se ne smiju naći u sastavu RDF-a?
Pored onih vrsta otpada koji su, zbog svog sastava i karakteristika, poželjne komponente u gorivu, postoje i one vrste koje se ne smiju naći u sastavu RDF‐a jer na određeni način imaju negativan utjecaj na zdravlje ljudi, kvalitet zraka ili na odvijanje tehnološkog procesa, a to je:
– azbest
– CCA (bakar‐krom‐arsen)
– Opasni otpad
– Otpad visokog sadržaja minerala
– Medicinski otpad
– Otpadne baterije i akumulatori
– Neopasni proizvodni otpad.
Kakanj među najzagađenijim gradovima u Evropi
Kakanj se često ubraja među najzagađenije gradove u BiH, ali važno je razumjeti kontekst: to nije stalno “broj 1”, nego često ulazi u sam vrh, posebno u određenim periodima. U više navrata tokom ove zime Kakanj je bio najzagađeniji grad u državi (npr. jutarnja mjerenja s AQI 431 – opasno po zdravlje). Tokom 2025. godine zabilježeni su dani kada je bio apsolutno najzagađeniji u BiH. U drugim situacijama je i dalje u vrhu, zajedno s gradovima poput Tuzle, Sarajeva i Zenice.
oslobodjenje.ba
