Istraživanje naučnika sa Univerziteta Novog Južnog Velsa u Sidneju, koje tvrdi da vejping „vjerovatno izaziva rak pluća i usne duplje“, izazvalo je snažne reakcije i kritike dijela međunarodne naučne zajednice, koja upozorava da zaključci rada nisu potkrijepljeni čvrstim dokazima.
Studija, koja obuhvata period od 2017. do 2025. godine, navodi da postoji vjerovatnoća povezanosti vejpinga i raka, ali autori istovremeno priznaju da ne mogu precizirati razmjere mogućeg uticaja.
Ubrzo nakon objave reagovali su stručnjaci sa više vodećih svjetskih univerziteta, među njima Univerziteta Kembridž, Univerzitetskog koledža London, Kraljevskog koledža Meri Univerziteta u Londonu, Univerziteta Notingem i Državnog univerziteta Ohajo.
Oni naglašavaju da rad ne predstavlja novu naučnu studiju niti dokaz uzročno-posljedične veze između vejpinga i raka.
Prema njihovim ocjenama, riječ je o narativnom pregledu literature sa ozbiljnim metodološkim ograničenjima. Kritičari ističu da se analiza dominantno oslanja na laboratorijska istraživanja i studije na životinjama, dok relevantni epidemiološki podaci o obolijevanju ljudi izostaju. Kako navode, i sami autori priznaju da ne postoje epidemiološki dokazi koji bi potvrdili uzročnu povezanost vejpinga i raka.
Dodatni problem, upozoravaju stručnjaci, jeste što su podaci o ljudima zasnovani na malom broju pojedinačnih slučajeva, bez adekvatnog razmatranja ključnih faktora poput prethodnog pušenja. Takođe naglašavaju da studija ne poredi vejping s klasičnim cigaretama, iako je poznato da dim cigareta sadrži znatno veće nivoe štetnih supstanci od aerosola e-cigareta.
Profesor Peter Hajek sa Kraljevskog koledža Meri Univerziteta u Londonu ocijenio je zaključke pregleda „obmanjujućim“, ističući da autori ne upoređuju korisnike e-cigareta i pušače, što omogućava da „prisustvo bilo kog nivoa sumnjive hemikalije, ma koliko zanemarljivog, predstave kao kancerogen“.
„Autori su pronašli nekoliko slučajeva korisnika e-cigareta koji su dobili rak, ali i ljudi koji piju sok od pomorandže ili voze bicikl dobijaju rak. Većina tih slučajeva bili su dugogodišnji pušači prije nego što su prešli na vejping,“ rekao je Hajek.
Profesor Lion Šabab sa Univerzitetskog koledža London poručuje da e-cigarete nisu bez rizika, ali upozorava na pretjeranu interpretaciju nalaza.
„Ovaj pregled ne pruža dokaz da e-cigarete uzrokuju rak usne duplje ili pluća, niti pokušava kvantifikovati taj rizik, što je i očekivano jer takvi dokazi ne postoje,“ naveo je Šabab.
Sličan stav iznio je i dr Baptiste Leurent sa Univerzitetskog koledža London, naglašavajući da „ovo nije nova studija niti sistematski pregled,“ već kombinovani pregled različitih istraživanja koji može dovesti javnost u zabludu ako se predstavi kao dokaz veze između vejpinga i raka.
Dr Gavin Stjuart sa Univerziteta u Njukaslu upozorio je da rad „ne ispunjava metodološke standarde za sintezu dokaza,“ zbog čega, kako kaže, nije moguće utvrditi da li su zaključci zasnovani na čvrstim dokazima ili predstavljaju mišljenje autora.
Profesor Džon Briton sa Univerziteta Notingem ističe da dostupni podaci pokazuju veoma nizak nivo izloženosti kancerogenima kod korisnika e-cigareta, zbog čega su rizici vjerovatno mali, uz ocjenu da je vejping znatno manje štetan od pušenja.
Na kraju, profesor Peter Shields sa Državnog univerziteta Ohajo ocijenio je da rad ne donosi nova saznanja te da selektivno citira studije, izostavljajući brojne radove koji opovrgavaju tvrdnje autora. Takav pristup, upozorava, može dovesti do pogrešnih i potencijalno štetnih zaključaka.
