Njemačka podržala inicijativu za jačanje evropske odbrane unutar NATO-a, uz planove za veću samostalnost u slučaju povlačenja SAD-a
Evropske zemlje intenziviraju pripreme za scenarij u kojem bi Sjedinjene Američke Države mogle smanjiti ili potpuno povući svoju vojnu ulogu na kontinentu, a inicijativa koja podrazumijeva jačanje evropske komponente unutar NATO-a dobija sve širu podršku. Poseban značaj ovom pristupu daje promjena stava Njemačke, koja je godinama bila rezervisana prema ideji većeg oslanjanja na evropske kapacitete.
Plan, koji se neformalno naziva „evropski NATO“, ne podrazumijeva stvaranje paralelnog saveza, već jačanje postojećih struktura kroz veće učešće evropskih članica u komandnim i operativnim segmentima. Cilj je očuvanje sposobnosti odvraćanja Rusije i kontinuiteta vojnih operacija, čak i u slučaju da Washington smanji svoje prisustvo ili odbije intervenirati u odbrani evropskih saveznika. Ideja o ovakvom pristupu razvijana je još prošle godine, ali je dodatno ubrzana nakon niza političkih i sigurnosnih tenzija. Među njima su i prijetnje predsjednika Sjedinjenih Američkih Država Donalda Trumpa o mogućem povlačenju iz NATO-a, kao i njegovi stavovi prema evropskim saveznicima i ratu u Iranu, koje Evropa nije podržala.
Preokret u Berlinu pokazao se ključnim. Njemačka je decenijama davala prednost američkoj ulozi kao glavnom garantu sigurnosti, odbijajući inicijative za veću evropsku autonomiju. Međutim, pod kancelarom Friedrichom Merzom taj pristup se mijenja. Prema navodima izvora upoznatih s njegovim stavovima, zabrinutost zbog američke politike i odnosa prema Ukrajini dovela je do preispitivanja dugogodišnje strategije. Ipak, njemačko vodstvo ne dovodi u pitanje sam NATO, već zagovara model u kojem bi Sjedinjene Američke Države ostale dio saveza, ali bi veći dio odgovornosti za odbranu preuzela Evropa, piše Wall Street Journal.
Slične poruke dolaze i od drugih evropskih zvaničnika. Generalni sekretar NATO-a Mark Rutte istakao je da će Savez u budućnosti biti „više vođen od strane Evrope“. Finski predsjednik Alexander Stubb naglašava da je proces preuzimanja odgovornosti već u toku i da ga treba provoditi kontrolisano, kako bi se izbjegao nagli vakuum u slučaju američkog povlačenja. Njemački ministar odbrane Boris Pistorius poručio je da Evropa mora preuzeti veću ulogu u vlastitoj sigurnosti, dodajući da NATO treba postati „europskiji kako bi ostao transatlantski“.
Promjena njemačkog pristupa otvorila je prostor za širu saradnju među saveznicima, uključujući Ujedinjeno Kraljevstvo, Francusku, Poljsku, nordijske zemlje i Kanadu. Razgovori su već usmjereni na konkretna pitanja, poput upravljanja protuzračnom i proturaketnom odbranom, logističkih pravaca prema istočnoj Evropi i organizacije velikih vojnih vježbi bez američkog vodstva.
Istovremeno, evropske zemlje nastoje ojačati vlastitu proizvodnju vojne opreme u segmentima u kojima zaostaju za Sjedinjenim Američkim Državama, uključujući izviđačke i svemirske kapacitete, zračnu mobilnost i punjenje goriva u zraku. Kao primjer se navodi zajednički razvoj novih projektila i hipersoničnog oružja Njemačke i Ujedinjenog Kraljevstva. Među temama koje se ponovo otvaraju nalazi se i pitanje vojnog roka, od kojeg su mnoge države odustale nakon Hladnog rata. U kontekstu šire sigurnosne politike, pojedini lideri smatraju da bi takva mjera mogla imati i širi društveni značaj.
Ipak, brojni izazovi ostaju. NATO je izgrađen oko američkog vodstva, a ključne funkcije, poput vrhovnog komandanta savezničkih snaga za Evropu, tradicionalno pripadaju američkim oficirima. Uz to, evropske zemlje nemaju jedinstven kapacitet koji bi mogao zamijeniti američki nuklearni kišobran, koji je temelj sistema odvraćanja. Poseban problem predstavljaju nedostaci u obavještajnim i nadzornim sposobnostima, gdje američka tehnologija i dalje ima ključnu ulogu. Zbog toga se sve veći pritisak stavlja na Francusku i Veliku Britaniju da prošire svoje strateške kapacitete, uključujući i nuklearno odvraćanje.
Otvorena je i rasprava o mogućnosti da se francuski nuklearni kapaciteti prošire na druge evropske države. Taj razgovor pokrenut je nakon što su kancelar Merz i predsjednik Francuske Emmanuel Macron razmotrili opcije za jačanje evropske sigurnosne arhitekture.
Sam Trump je u jednoj izjavi naveo da je pitanje Grenlanda bilo prelomni trenutak u odnosima s evropskim saveznicima, što je dodatno podstaklo rasprave o budućnosti NATO-a i ulozi Evrope u vlastitoj odbrani.
