Više od milijardu KM dodijeljeno donatorima političkih stranaka
Institucije na svim nivoima vlasti u Bosni i Hercegovini u proteklih nekoliko godina zaključile su više od 27.000 ugovora o javnim nabavkama s firmama koje su, kroz donacije, finansijski podržavale političke stranke u izbornim ciklusima od 2018. godine do danas, objavio je Transparency International u BiH.
Ukupna vrijednost tih ugovora premašuje milijardu konvertibilnih maraka, a najčešće su se odnosili na usluge tehničke i fizičke sigurnosti, nadzor alarmnih sistema, ugostiteljske usluge i organizaciju obrazovnih seminara.
Analiza imovinskih kartona izabranih zvaničnika, koje su dostavili Centralnoj izbornoj komisiji, u kombinaciji s podacima o javnim nabavkama pokazala je da je 19,8 posto zvaničnika koji su prijavili vlasništvo nad privatnim firmama poslovalo s državnim institucijama. Taj procenat je još izraženiji kod zvaničnika izabranih 2022. godine, gdje iznosi 36,4 posto, što, prema ocjeni TI BiH, ukazuje na rastući i sistemski problem sukoba interesa tokom trajanja mandata.
Podaci dostupni na platformi Integrity Watch BiH jasno oslikavaju snažnu povezanost političkih stranaka, njihovih donatora i institucija koje upravljaju javnim sredstvima.
Kao ilustrativan primjer ove prakse navodi se slučaj ministra za ljudska prava i izbjeglice BiH Sevlida Hurtića, protiv kojeg je Transparency International u BiH podnio prijavu zbog sumnje na sukob interesa, jer je njegova privatna firma dobijala višemilionske poslove od institucija finansiranih iz budžeta.
Komisija za odlučivanje o sukobu interesa je tek dvije godine nakon podnošenja prijave utvrdila postojanje sukoba interesa i izrekla sankciju, dok je u međuvremenu firma povezana s ministrom nastavila indirektno učestvovati u javnim nabavkama putem drugih pravnih subjekata.
TI BiH je, analizirajući više od 930.000 postupaka javnih nabavki u posljednjih nekoliko godina, utvrdio da su firme u vlasništvu izabranih zvaničnika dobile ukupno 2.450 ugovora. Posebno zabrinjava podatak da je 76,9 posto svih tih tendera dodijeljeno putem direktnog sporazuma, bez konkurencije i otvorenog nadmetanja.
Najveći priliv donacija političke stranke bilježe u izbornim godinama, a firme koje su istovremeno dobijale javne ugovore učestvovale su s oko 10 posto u ukupnim prijavljenim donacijama. Iz TI BiH podsjećaju da je to samo dio stvarnih iznosa, s obzirom na ranija istraživanja koja su pokazala da političke stranke u velikoj mjeri ne prijavljuju sve donacije.
Dodatni problem predstavlja činjenica da se dostupni podaci o vlasništvu odnose isključivo na izabrane zvaničnike koji su dostavili imovinske kartone CIK-u, dok imenovana lica i firme nad kojima političari imaju stvarnu kontrolu, često prepisujući vlasništvo na treća lica, ostaju izvan zvaničnih evidencija.
Platforma Integrity Watch BiH omogućava javnosti pregled i analizu postupaka javnih nabavki, političkih donacija i imovinskih kartona, čime se otkrivaju mehanizmi kroz koje se javni resursi stavljaju u funkciju privatnih i stranačkih interesa.
Iz Transparency Internationala u BiH poručuju:
„TI BiH poziva medije, istraživače i građane da koriste Integrity Watch BiH kao alat koji, povezujući tri različita izvora podataka: izvještaje Agencije za javne nabavke BiH, finansijske izvještaje političkih stranaka i imovinske kartone izabranih zvaničnika, omogućava uočavanje koruptivnih obrazaca i poveznica koji decenijama zarobljavaju institucije i urušavaju budžet BiH“, saopćeno je iz te organizacije.
